Op zaterdag 11 september is de Open Monumentendag. De Walcherse gemeenten Middelburg, Veere en Vlissingen hebben dit jaar gekozen voor een eigen thema: 'Slag om de Schelde'. Met dit thema staan we stil bij de gelijknamige militaire operatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Monumenten

Verspreid over het grondgebied van de gemeenten Middelburg, Veere en Vlissingen herinneren meer dan 50 monumenten aan de Tweede Wereldoorlog. Ze zijn kort na de bevrijding tot enkele jaren geleden opgericht. Het grootste deel is gewijd aan de vreselijke gebeurtenissen die zich in aan het eind van 1944 tijdens de Slag om de Schelde op Walcheren hebben afgespeeld. Er waren in de laatste drie maanden van 1944, 423 burgerslachtoffers, aan geallieerde kant sneuvelden 422 militairen, aan de kant van de bezetter 507.  

Database

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft op een hun website een oorlogsmonumentendatabase met gegevens van meer dan 4000 oorlogsmonumenten.Ook de Walcherse monumenten zijn hierin opgenomen.  

Open Monumentendag

Ter gelegenheid van Monumentendag 2021 geven de Walcherse gemeenten bijzondere aandacht aan de monumenten die zijn opgericht als herdenking van De Slag om de Schelde. De gelijknamige film uit 2020 is hiervoor de directe aanleiding. De monumenten herinneren aan wat zich hier 77 jaar geleden heeft afgespeeld en brengen het verloop van de strijd op een bijzondere manier in beeld.  

Oprichten van oorlogsmonumenten op Walcheren  

Na de bevrijding van Nederland in mei 1945 worden overal gedenktekens opgericht die herinneren aan de oorlog in het algemeen, oorlogsslachtoffers, de bevrijding of het verzet. In november 1945 telt het land driehonderd comités die zich bezighouden met de oprichting van monumenten. Op Walcheren worden kort na de strijd de eerste herdenkingstekens door militairen opgericht als gedenkteken voor de landingen in november 1944 bij de Sloedam, Vlissingen en Westkapelle. Voor 1950 bevonden zich zes oorlogsmonumenten op Walcheren. Van 1950 tot 1989 kwamen er vijftien bij en vanaf 1990 tot heden 31. Dit maakt in 2021 een totaal van 52 monumenten.  
 

Beheer van monumenten

Het ging niet altijd goed met het beheer. Het monument ter ere van de tientallen Britse gesneuvelden geplaatst op de zeedijk van de Bijleveldpolder in Nieuw- en Sint Joosland is hier een voorbeeld van. Het herinnerde aan de plaats waar in de nacht van donderdag op vrijdag 3 november 1944 Schotse militairen zijn geland. In de jaren zeventig wordt het monument verwijderd en neergezet op een opslagplaats in Nieuwdorp. Het raakt in de vergetelheid maar dankzij Frans de Nooijer uit Arnemuiden wordt het op 16 mei 1984 overgebracht naar de gedenkplaats op de Sloedam aan de Postweg waar meer monumenten staan.  
In 2008 is deze plek na de aanleg van de Sloelijn heringericht.

Structuur

Om structuur aan te brengen in de oorlogsmonumenten in ons land wordt in 1946 de Nationale Monumenten Commissie voor Oorlogsgedenktekens opgericht. Deze commissie helpt met de oprichting van de nationale oorlogsmonumenten. Het zou gaan om monumenten voor de vloot (Den Helder of een andere locatie), het leger (Grebbeberg), de koopvaardij (Rotterdam), de Canadezen (Walcheren), de Britten (Arnhem) en de Amerikanen (Maastricht). Onduidelijk is hoe na 1946 deze commissie verder is gegaan met het Canadese monument op Walcheren. Veertig jaar later, op 31 oktober 1987 wordt een Canadees monument ter herinnering aan de 135 Canadese militairen die gesneuveld zijn op de Sloedam onthuld.

Monument Slag om de Schelde 

Op 6 mei 2010 wordt hier nog een monument opgericht: een lessenaar met twee verklarende plaquettes over de Slag om de Schelde. De gevechten die in de film ‘De Slag om de Schelde’ worden verbeeld hebben hier in 1944 plaatsgevonden. Het landschap is sinds die tijd erg veranderd. Het Mallardviaduct herinnert aan de codenaam van de geheime aanval door de slikken van het Sloe.  

De inundatie van Walcheren

Op de plaatsen waar in oktober 1944 de dijken werden gebombardeerd werden in 1990, 50 jaar na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en 45 jaar bevrijding, vijf gedenktekens opgericht. Dit was een initiatief van de ‘Stichting Monumenten Walcheren 40-45’. Het zijn vijf monumentale kunstwerken in Middelburg, Vlissingen, Ritthem, Westkapelle en Veere. 

Monumenten Middelburg en Sint Laurens

In Middelburg en Sint Laurens staan kleinere monumenten met de data dat Walcheren geïnundeerd was: 3 oktober 1944 tot 22 februari 1946 en de hoogste waterstand op 19 januari 1945:  2.05. m+ N.A.P.’  Het inundatiemonument in Sint-Laurens is een houten meerpaal met twee zwarte plaquettes. Een witte lijn geeft aan hoe hoog het water hier is gekomen. Op de voorzijde is een kaart van Walcheren aangebracht, met gegevens over het dichten van de dijken. Het is opgericht in oktober 2004 door de dorpsvereniging Sint Laurens.  

Bombardering

Op 3 oktober 1944 om twee uur ‘s middags bombardeerde de RAF de zeedijk van Westkapelle. Bij Vlissingen werden  op 7 oktober 2 dijkgaten geslagen en op 11 oktober werd Veere gebombardeerd. Westkapelle werd nogmaals op 17 oktober getroffen. Grote delen van Walcheren liepen onder water en Duitse stellingen op het landfront werden onbruikbaar. Na deze bombardementen en onderwaterzetting voerden de geallieerden aanvallen uit die bekend zijn geworden als de Strijd om Walcheren. 

Strijd om Walcheren of Operatie Infatuate 

Op 31 oktober 1944 was het gehele gebied rond de Westerschelde, met uitzondering van Walcheren, in geallieerde handen. Operatie Infatuate, of de Strijd om Walcheren werd tussen 1 en 8 november gevoerd. Het was het sluitstuk van de Slag om de Schelde en bestond uit van drie zijden gelijktijdig uitgevoerde aanvallen: over de Sloedam vanuit het oosten (de Slag om de Sloedam), over de Westerschelde vanuit het zuiden (Landing Vlissingen, Operatie Infatuate I) en over de zee vanuit het westen (Landing Westkapelle, Operatie Infatuate II). Buiten Normandië was Walcheren de enige plek waar de Atlantikwall werd doorbroken. Doel was de haven van Antwerpen in gebruik te kunnen nemen.  
 

monument begraafplaats Westkapelle